Linux không đơn thuần là một hệ điều hành, nó là một “hệ sinh thái” mã nguồn mở vĩ đại nhất trong lịch sử công nghệ. Ra đời năm 1991 bởi Linus Torvalds, Linux ban đầu chỉ là một dự án cá nhân nhưng nay đã trở thành xương sống của Internet, từ các máy chủ Google, Facebook cho đến chiếc điện thoại Android trong túi bạn.
1. Linux là gì?
Linux là một hệ điều hành (OS) giống Unix (Unix-like), được phát hành miễn phí dưới dạng phần mềm mã nguồn mở. Điều này có nghĩa là bất kỳ ai cũng có thể xem code, sửa đổi và phân phối lại nó.
Ưu điểm (Tại sao thế giới chọn Linux?):
Mã nguồn mở & Miễn phí: Bạn sở hữu hoàn toàn hệ thống, không tốn phí bản quyền đắt đỏ như Windows hay macOS.
Bảo mật “thép”: Nhờ cơ chế phân quyền (permissions) chặt chẽ và cộng đồng hàng triệu lập trình viên liên tục vá lỗi, Linux cực kỳ khó bị virus tấn công.
Hiệu năng & Ổn định: Linux có thể chạy liên tục hàng năm trời không cần khởi động lại (Uptime cao). Nó cũng cực kỳ nhẹ, có thể hồi sinh các máy tính cũ nát mà Windows đã “bỏ rơi”.
Cộng đồng khổng lồ: Nếu gặp lỗi, hàng nghìn diễn đàn sẵn sàng hỗ trợ bạn miễn phí.
Nhược điểm:
Rào cản nhập môn: Người dùng quen Windows sẽ thấy khó khăn khi phải làm quen với dòng lệnh (Terminal).
Thiếu hụt phần mềm chuyên dụng: Các phần mềm chuẩn công nghiệp như Adobe (Photoshop, Premiere) hay MS Office không có bản gốc trên Linux (phải dùng giả lập hoặc phần mềm thay thế).
Vấn đề Driver: Dù đã cải thiện nhiều, một số thiết bị ngoại vi chuyên dụng vẫn khó cài đặt driver trên Linux.
2. Cấu trúc giải phẫu của Linux
Để vận hành, Linux được cấu tạo từ các lớp thành phần chặt chẽ:
Kernel (Nhân): Trái tim của hệ thống. Đây là phần code thấp nhất quản lý CPU, RAM và thiết bị ngoại vi. Chỉ có một nhân Linux duy nhất do Linus Torvalds và cộng đồng quản lý.
Shell: Lớp vỏ giao tiếp. Nếu Kernel là động cơ, Shell là vô lăng. Nó nhận lệnh từ người dùng (thông qua gõ phím) và chuyển cho Kernel xử lý. Các Shell phổ biến: Bash, Zsh, Fish.
File System (Hệ thống tập tin): Cách Linux sắp xếp dữ liệu. Khác với Windows dùng ổ C:, D:, Linux quản lý mọi thứ dưới dạng một “Cây thư mục” bắt đầu từ thư mục gốc / (Root). Các chuẩn định dạng: ext4, XFS, Btrfs.
Desktop Environment (Môi trường Desktop): Giao diện đồ họa (GUI) giúp người dùng sử dụng chuột và cửa sổ như Windows. Phổ biến: GNOME, KDE Plasma, XFCE.
3. Các thành phần chính của Linux là gì:
VPSRE.NET – Giải pháp Cloud VPS toàn diện cho mọi cá nhân và doanh nghiệp. Hiệu năng vượt trội, vận hành ổn định với chi phí chỉ từ 45k/tháng.
Đa người dùng & Đa nhiệm: Linux cho phép nhiều người dùng truy cập và chạy hàng trăm ứng dụng cùng lúc mà không ảnh hưởng lẫn nhau (cực quan trọng cho Server).
Khả năng tùy biến vô hạn: Bạn có thể thay đổi mọi thứ, từ giao diện, icon cho đến cách hệ thống khởi động. Không có hai hệ thống Linux nào bắt buộc phải giống nhau.
Bảo mật: Mọi tập tin trong Linux đều có thuộc tính: Ai được đọc? Ai được ghi? Ai được thực thi? Điều này ngăn chặn triệt để việc phần mềm độc hại tự ý cài đặt vào hệ thống.
4. Các bản phân phối phổ biến (Linux Distributions/Distros)
Vì Linux là mã nguồn mở, nhiều tổ chức đã lấy nhân Linux về, thêm giao diện và phần mềm riêng để tạo ra các “Hương vị” (Distros) khác nhau.
Nhóm dành cho người mới & Desktop:
Ubuntu: Phổ biến nhất thế giới. Dễ dùng, cài driver tự động, cộng đồng hỗ trợ lớn nhất.
Linux Mint: Giao diện rất giống Windows 7/10, cực kỳ thân thiện cho người muốn chuyển từ Windows sang.
Elementary OS: Giao diện đẹp và trau chuốt như macOS.
Nhóm dành cho Server & Doanh nghiệp:
Red Hat Enterprise Linux (RHEL): Bản thương mại, cực kỳ ổn định, có hỗ trợ kỹ thuật trả phí. Chuẩn mực của các tập đoàn lớn.
CentOS / AlmaLinux / Rocky Linux: Phiên bản miễn phí của RHEL, được dùng cực nhiều cho Web Server.
Debian: “Ông tổ” của Ubuntu. Nổi tiếng vì sự ổn định tuyệt đối (Stable), tuy nhiên phần mềm cập nhật chậm hơn.
Nhóm dành cho chuyên gia & Bảo mật:
Kali Linux: Tích hợp sẵn hàng trăm công cụ hack/pentest. Dành cho chuyên gia an ninh mạng.
Arch Linux: Dành cho người thích tự xây dựng hệ thống từ con số 0 (DIY). Khó cài đặt nhưng giúp bạn hiểu sâu về hệ thống.
Fedora: Sân chơi công nghệ mới. Luôn cập nhật những tính năng mới nhất trước khi chúng được đưa vào RHEL.
5. Tại sao Linux lại thống trị thế giới ngầm?
Dù ít thấy trên máy tính cá nhân, nhưng Linux đang điều hành thế giới:
Web Server: Hơn 90% trong top 1 triệu máy chủ web hàng đầu thế giới chạy Linux.
Siêu máy tính: 100% trong Top 500 siêu máy tính mạnh nhất thế giới đều chạy Linux.
Mobile: Android (hệ điều hành di động phổ biến nhất) được xây dựng trên nhân Linux.
IoT: Từ bóng đèn thông minh đến hệ thống giải trí trên xe hơi Tesla đều chạy Linux.
VPSRE.NET – Giải pháp Cloud VPS toàn diện cho mọi cá nhân và doanh nghiệp. Hiệu năng vượt trội, vận hành ổn định với chi phí chỉ từ 45k/tháng.
