Cách hoạt động của SQL cần biết

1. SQL là gì?

* Lịch sử ra đời của SQL:#

• SQL được phát minh vào những năm 1970 và lần đầu tiên được phân phối thương mại bởi Oracle.
• Tên ban đầu được IBM đặt là Ngôn ngữ truy vấn tiếng Anh có cấu trúc, viết tắt là SEQUEL.

SQL (Structured Query Language) là ngôn ngữ truy vấn mang tính cấu trúc, được sử dụng như một tiêu chuẩn toàn cầu để quản lý và thao tác với Cơ sở dữ liệu quan hệ (Relational Database Management Systems – RDBMS).

Hiểu đơn giản, khi bạn cần lấy dữ liệu từ một kho lưu trữ khổng lồ, SQL chính là “cầu nối” giúp bạn thực hiện yêu cầu đó. Hệ quản trị cơ sở dữ liệu (DBMS) sẽ tiếp nhận truy vấn SQL, xử lý và trả về kết quả chính xác cho bạn. Các tác vụ cốt lõi của SQL bao gồm: truy vấn (Query), cập nhật (Update), thêm mới (Insert) và xóa (Delete) dữ liệu.

2. Các thành phần chính cấu tạo nên SQL

Một hệ thống SQL hoàn chỉnh được xây dựng dựa trên các khối kiến trúc sau:

• Databases (Cơ sở dữ liệu): Là “nhà kho” chứa toàn bộ dữ liệu có cấu trúc được tổ chức một cách hệ thống. Một Database có thể chứa nhiều Table.
• Tables (Bảng): Là đơn vị lưu trữ cơ bản nhất. Mỗi bảng được cấu tạo bởi các Hàng (Records) và Cột (Fields), trong đó mỗi cột quy định một kiểu dữ liệu cụ thể.
• Queries (Truy vấn): Là các mệnh lệnh được gửi đi để tương tác với dữ liệu. Những “từ khóa vàng” trong truy vấn bao gồm: SELECT, INSERT, UPDATE, và DELETE.
• Constraints (Ràng buộc): Là các quy tắc bất di bất dịch giúp đảm bảo tính toàn vẹn và chính xác của dữ liệu. Ví dụ: PRIMARY KEY (Khóa chính), FOREIGN KEY (Khóa ngoại), UNIQUE, NOT NULL.
• Stored Procedures: Là tập hợp các câu lệnh SQL được biên dịch và lưu trữ sẵn trong Database, giúp tái sử dụng mã nguồn và tối ưu hiệu suất xử lý.
• Transactions (Giao dịch): Đảm bảo tính nhất quán của dữ liệu. Một Transaction là chuỗi các thao tác được thực hiện trọn vẹn (Commit) hoặc hủy bỏ hoàn toàn (Rollback) nếu có lỗi xảy ra.

3. Tại sao SQL lại phổ biến? (Đặc điểm nổi bật)#

• Dễ tiếp cận: Cú pháp của SQL rất gần gũi với tiếng Anh tự nhiên, giúp người mới bắt đầu dễ dàng học và sử dụng.
• Hiệu năng mạnh mẽ: SQL có khả năng xử lý các truy vấn phức tạp trên tập dữ liệu khổng lồ (Big Data) với tốc độ cao.
• Tiêu chuẩn hóa: Được công nhận bởi ISO và ANSI, SQL là ngôn ngữ chung cho hầu hết các hệ quản trị CSDL lớn như MySQL, PostgreSQL, SQL Server, Oracle.
• Tính linh hoạt & Di động: Truy vấn SQL có thể chạy mượt mà trên nhiều nền tảng và hệ điều hành khác nhau với rất ít sự thay đổi.
• Bảo mật & Phân quyền: Cung cấp cơ chế quản lý quyền truy cập chặt chẽ thông qua các lệnh GRANT và REVOKE.

4. Quy trình hoạt động của SQL (Step-by-Step)#

Để một câu lệnh SQL được thực thi, hệ thống sẽ trải qua quy trình 6 bước nghiêm ngặt:

Bước 1: Kết Nối (Connection)

Ứng dụng (Client) thiết lập kết nối đến Máy chủ (Server) thông qua chuỗi kết nối chứa thông tin xác thực (Host, User, Password…).

Bước 2: Gửi Lệnh (Sending Query)

Người dùng hoặc ứng dụng gửi câu lệnh SQL (ví dụ: SELECT, UPDATE) đến máy chủ.

Bước 3: Phân Tích & Tối Ưu (Parsing & Optimization)

• Parsing: Hệ thống kiểm tra cú pháp xem câu lệnh có hợp lệ không.
• Optimization: Hệ thống lập ra “Kế hoạch thực thi” (Execution Plan) tối ưu nhất để truy xuất dữ liệu nhanh nhất.

Bước 4: Thực Thi (Execution)

Máy chủ tiến hành chạy câu lệnh theo kế hoạch đã lập. Tại bước này, các thao tác đọc/ghi dữ liệu thực tế sẽ diễn ra.

Bước 5: Trả Kết Quả (Fetching)

Nếu là câu lệnh truy vấn, máy chủ sẽ trả về một tập hợp các bản ghi (Result Set). Nếu là lệnh cập nhật, máy chủ trả về thông báo thành công.

Bước 6: Hiển Thị (Display)

Ứng dụng nhận kết quả và hiển thị cho người dùng cuối dưới dạng bảng, biểu đồ hoặc thông báo.

Ví dụ minh họa:

1. Truy vấn danh sách nhân viên phòng Sales:

SELECT * FROM employees WHERE department = 'Sales';

2. Tăng lương cho nhân viên phòng Sales thêm 10%:

UPDATE employees SET salary = salary * 1.1 WHERE department = 'Sales';

5. Lời kết#

Thông qua bài viết này, VPSRE hy vọng đã mang đến cho bạn cái nhìn tổng quan và sâu sắc nhất về “SQL là gì”. SQL không chỉ là công cụ quản lý dữ liệu, nó là nền tảng cốt lõi của mọi hệ thống thông tin hiện đại. Việc thành thạo SQL sẽ mở ra cánh cửa lớn cho sự nghiệp của bạn trong lĩnh vực Data Analysis và Software Development.